Rankingi szkół wyższych i programów studiów są zjawiskiem globalnym. Służą wielu celom: są reakcją na potrzebę posiadania dającej się łatwo interpretować informacji na temat pozycji wyższych uczelni; pobudzają konkurencję miedzy nimi; dają pewne argumenty do przyznawania funduszów; sprzyjają rozróżnianiu różnych rodzajów uczelni, różnych programów i dyscyplin naukowych. Ponadto, jeśli rankingi są właściwie rozumiane i interpretowane, przyczyniają się do określenia "jakości" szkół wyższych w poszczególnych państwach, stanowiąc uzupełnienie wytężonej pracy prowadzonej przez publiczne i niezależne agencje akredytujące w zakresie oceny i kontroli jakości. Z tego powodu rankingi szkół wyższych w poszczególnych państwach należą do grupy procesów i działań zapewniających odpowiedzialność i wysoką jakość kształcenia. Stąd, w coraz większej liczbie państw będą powstawały nowe rankingi. Przy utrzymywaniu się tego trendu, ważne jest, aby instytucje przygotowujące rankingi były odpowiedzialne za wysoką jakość pracy w zakresie zbierania danych, metodologii i upowszechniania.

W związku z powyższym, w 2004 r. Europejskie Centrum Szkolnictwa Wyższego UNESCO (UNESCO-CEPES) w Bukareszcie oraz Instytut Polityki Szkolnictwa Wyższego w Waszyngtonie, DC, powołało Międzynarodową Grupę Ekspercką ds. Rankingów (International Ranking Expert Group - IREG). To właśnie z ich inicjatywy zwołano drugie spotkanie IREG (Berlin 18-20 maja, 2006) w celu rozważenia zasad zapewniających wysoką jakość i stosowanie modelowych rozwiązań w rankingach wyższych uczelni – tj. Berlińskich Zasad dot. Rankingów Szkół Wyższych.

Można się spodziewać, iż dzięki tej inicjatywie stworzono ramy służące wypracowaniu i upowszechnianiu rankingów - niezależnie od ich zasięgu: krajowego, regionalnego czy globalnego - które ostatecznie doprowadzą do wypracowania systemu ciągłego ulepszania i doskonalenia metodologii stosowanej przy przeprowadzaniu rankingów. Przy tak dużej różnorodności stosowanych metodologii, zasady określające modelowe rozwiązania w układaniu rankingów okażą się pożyteczne w ich udoskonalaniu i ocenie.

A) Cele i zadania rankingów

1. Rankingi powinny być jedną z kilku różnych metod służących ocenie stanów wyjściowych, procesów i wyników. Rankingi mogą stanowić źródło informacji porównawczej i lepszego rozeznania w sprawach wykształcenia wyższego, ale nie powinny być główną metodą oceny tego czym jest wykształcenie wyższe i czemu ma służyć. Rankingi dają perspektywę rynkową, która może być uzupełnieniem działań rządu, władz akredytujących i niezależnych agencji kontrolnych.

2. Powinny w sposób jasny przedstawiać cele i potencjalnych adresatów. Układając rankingi należy zwracać należytą uwagę na ich cel. Podawanie wskaźników z myślą o osiągnięciu określonego celu lub poinformowania jednej grupy odbiorców może być niewystarczające dla innych celów lub innych grup docelowych.

3. Powinny odzwierciedlać różnorodny charakter uczelni, uwzględniając różne misje i cele, jakie im przyświecają. Miary jakości służące ocenie np. uczelni o profilu badawczym będą wyglądały zupełnie inaczej niż dla uczelni, które są szeroko dostępne dla środowisk o ograniczonym dostępie do usług i zasobów. Zespoły opracowujące rankingi powinny się często konsultować zarówno z klasyfikowanymi uczelniami, jak i ekspertami, którzy stanowią źródło informacji w procesie tworzenia rankingu.

4. Powinny w sposób jasny przedstawić zakres źródeł informacji służących opracowaniu rankingów oraz rodzaj informacji, jakie każde źródło generuje. Rola i znaczenie wyników list rankingowych zależy od odbiorców otrzymujących informacje i źródeł tych informacji (bazy danych, studenci, profesorowie, pracownicy). Modelowym rozwiązaniem byłoby połączenie różnych punktów widzenia prezentowanych przez te źródła informacji aż do uzyskania bardziej wszechstronnego poglądu na temat każdej wyższej uczelni umieszczonej w rankingu.

5. Powinny określić językowe, kulturowe, gospodarcze i historyczne ramy systemu szkolnictwa wyższego, którego ranking ma dotyczyć. Międzynarodowe rankingi szczególnie powinny wystrzegać się ewentualnych uprzedzeń i bardzo precyzyjnie określać swój cel. Nie wszystkie państwa czy systemy podzielają te same wartości czy przekonanie o tym, co stanowi "wysoką jakość" w szkolnictwie trzeciego szczebla, a systemy rankingowe nie powinny być tworzone w celu wymuszania tego typu porównań.

B) Projektowanie i ważenie wskaźników

6. Przestrzeganie transparentności w zakresie metodologii stosowanej podczas tworzenia rankingów. Metody zastosowane do sporządzania rankingów powinny być jasne i jednoznaczne. Transparentność powinna dotyczyć również obliczania wskaźników i źródeł danych.

7. Wskaźniki powinny być dobierane zgodnie z ich znaczeniem i adekwatnością. W doborze danych nie należy kierować się ich dostępnością, lecz przydatnością każdego pomiaru do informowania o jakości kształcenia, zaletach naukowych i instytucjonalnych uczelni. Należy jasno powiedzieć, dlaczego ranking został sporządzony w oparciu o dane pomiary i o czym pomiary te mają świadczyć.

8. O ile to możliwe, należy mierzyć efekty a nie sytuację wyjściową. Dane dotyczące stanów wyjściowych mają duże znaczenie, gdyż odzwierciedlają ogólny stan danej uczelni i łatwiej je ustalić. Mierzenie efektów stanowi bardziej precyzyjną ocenę pozycji i jakości danej uczelni czy jej programu, zatem osoby ustalające rankingi powinny zadbać o odpowiednią równowagę pomiędzy efektami a stanem wyjściowym.

9. Wagi przypisywane różnym wskaźnikom (jeśli są w ogóle stosowane) należy wyraźnie wyszczególnić i ograniczać zmiany, jakim mają podlegać. Różnicowanie  wag utrudnia odbiorcom rozeznanie się czy zmiana pozycji w rankingu danej uczelni lub jej programu wynika z wewnętrznej zmiany jakiej uczelnia lub program podlegały, czy ze zmiany metodologii.

C) Zbieranie i przetwarzanie danych

10. Należytą uwagę należy zwracać na normy etyczne i zalecenia zawarte w modelowych rozwiązaniach określonych w Zasadach. Aby zapewnić wiarygodność każdego rankingu, osoby odpowiedzialne za zbieranie i wykorzystanie danych, oraz przeprowadzające wizyty na miejscu powinny być w najwyższym stopniu obiektywne i bezstronne.

11. O ile to możliwe, należy używać sprawdzonych i sprawdzalnych danych. Wśród zalet takiego podejścia wymienia się to, iż tego typu dane są porównywalne, kompatybilne i akceptowane przez wszystkie uczelnie.

12. Uwzględniać należy tylko takie dane, które zostały zebrane według procedur właściwych dla naukowego zbierania danych. Dane uzyskane od nie reprezentatywnej, lub nierzetelnie dobranej podgrupy studentów, kadry lub innych źródeł mogą niedokładnie przedstawiać uczelnię lub jej program i powinny być wykluczone.

13. Do samego procesu tworzenia rankingu powinno się stosować procedury służące zapewnieniu jakości. Procedury te winny uwzględniać specjalistyczną wiedzę stosowaną do oceny uczelni i używać tej wiedzy do oceny samego rankingu. Rankingi powinny być systemami uczenia się, które nieustannie wykorzystują specjalistyczną wiedzę do opracowywania metodologii.

14. Należy stosować rozwiązania organizacyjne zwiększające wiarygodność rankingów. Do nich zaliczyć można ciała doradcze lub nawet nadzorujące, najlepiej z udziałem uczestników z innych państw.

D) Przedstawianie wyników rankingów

15. Należy jasno wytłumaczyć wszystkie uwarunkowania towarzyszące tworzeniu rankingów i zaproponować odbiorcom różne możliwości prezentacji rankingów. Dzięki temu osoby zainteresowane będą bardziej świadome tego, jakie wskaźniki zostały wykorzystane do uplasowania danej uczelni czy programu w rankingu. Ponadto, odbiorcy powinni mieć okazję do decydowania o tym, w jaki sposób powinno się te wskaźniki ważyć.

16. Rankingi powinny być opracowywane w sposób, który wyeliminuje lub ograniczy błędy w danych początkowych i powinny być tak zorganizowane i opublikowane, aby błędy i niedociągnięcia można było korygować. O powstałych błędach należy poinformować uczelnie jak i społeczeństwo.

Berlin, 20 maja, 2006 r.

Members area

© 2018 IREG Observatory on Academic Ranking and Excellence